Wybór pism krytycznoliterackich

I w duszy kobiety drgają uczucia potężne, zapalają się myśli świetne, rodzą się pragnienia rozległe. Ileż razy patrzymy na to krwawe pasowanie się niewieściego umysłu z siłą przyrodzoną, która objawić się pragnie, z niemocą sztuczną, która ją obezwładnia? Ileż razy jesteśmy surowymi sędziami ducha, który w całym swoim rozwoju walczył o niepodległość istnienia, o możności wydobycia się na zewnątrz? Świat czci kapłanki ogniska domowego, przyklaskuje ofiarom zgniecionym brzemieniem poświęcenia i niewoli, szaleje za boginiami rozkoszy, świat uwielbia kobietę, ale nie chce widzieć nic pod jej nadobnymi kształtami, oprócz abnegacji, czułości, rozpusty lub przewrotnej swawoli. Ten stary i stoczony przesądami świat zna tylko ideały: matek, żon... i bachantek; jednostki nie nadające się do żadnej z tych trzech kategorii odtrąca na procent... wyrodków. Autorki! Kobiety z nauką! Z talentem!... Produkta figlów natury lub jej omyłek! Więcej lub mniej głośny uśmiech szyderski, urągające sądy, wreszcie pobłażliwa litość — oto pojedyncze słowa wyroku o tych istotach.

Według brzmienia wiekowego zwyczaju nauka ich to blichtr, talent — pretensjonalność, chęć działania to szaleństwo. Świat nie może sobie wyobrazić, ażeby z drobnych ustek niewieścich mogły wychodzić inne dźwięki jak tylko pieszczota i pokora. Wszelka myśl głęboka zeszpeciłaby nadobne rysy. Schną więc dusze, które do milczenia zmuszono, marnieją talenta kobiece, które, nauką nie wsparte, życiem nie rozwinięto. Jak potężne nieraz siły trawią się samotnie, rozpraszają się bezcelowo, zużywają się na czcze marzenia lub drobne powszedniego życia zagadki, wymownym tego dowodem kobieta, która, posiadając olbrzymi talent, przeszła w społeczeństwie bez właściwego wpływu, w literaturze bez właściwej pamięci. Kobietą tą jest najznakomitsza autorka nasza, Gabryella. Powiadamy, najznakomitsza, bo nie przypuszczamy, ażeby nam ktoś mógł przeciwstawić do porównania inną. Przypatrzmy się więc tej wspaniałej postaci, którą ogół tak mało zna, a podręczniki rozpisujące się o lada kompilatorze tak krótko zbywają!